Dagbók úr Færeyjaferð

Eftirvænting skein úr andlitum ferðlanganna sem lögðu upp í ævintýraferð til Færeyja fimmtudagsmorgun 22. júní sl. Í hópnum voru fjörutíu manns með bílstjóra. Flestir voru að fara sína fyrstu ferð til Færeyja og nokkrir í sína fyrstu utanlandsferð. Aðalsteinn Á. Baldursson, formaður Verkalýðsfélags Húsavíkur og nágrennis stóð fyrir ferðinni og skipulagði í samvinnu við Svein Sigurbjarnarson sem var bílstjóri okkar.
Félagarnir Sveinn og Aðalsteinn styttu okkur stundir með ýmsum fróðleik á ferðum okkar. Sveinn studdist við skráðar heimildir, en Aðalsteinn lét okkur ýmsan fróðleik í té sem hann sagði vera lauslegan þýddan. Skáldið okkar í ferðinni, Ingólfur Jónsson bóndi á Mörk í Kelduhverfi, orti þessa vísu:

Með okkur er sögusveinn
sem að leiðir velur.
Orkuboltinn Aðalsteinn
alla sauði telur.

Færeyjar eru átján talsins allar byggðar nema ein, Litli – Dímon, sem er þeirra minnst. Íbúarnir um 49 þús. eru aflappaðir, gestrisnir og vingjarnlegir. Í höfuðstaðnum Þórshöfn eru íbúar nærri 19. þús.
Miklar andstæður eru í landslaginu, dalir og þverhnípt fjöll, ekki ósvipað því sem er á Vestfjörðum, nema græni liturinn upp á fjallatoppa. Nær alls staðar er byggðin nær sjó og í þyrpingum eða hverfum og ekki var mikið um stakar bújarðir. Húsin er yfirleitt byggð úr timbri, máluð í sterkum litum og er svarti liturinn áberandi.
Vegakerfið er gott hjá Færeyingum, allir vegir malbikaðir sem eru um 600-700 km (en við ókum 820 km). Við fórum í gegnum mörg jarðgöng sem liggja í gegnum fjöll og tvenn sem liggja undir sjó, en samtals eru jarðgöngin í Færeyjum 90 km. Eldri gerðin af jarðgöngunum eru ekki upplýst en þau allra nýjustu eru vel lýst.
Alls staðar sem við ókum um sáum við kindur, en þær voru yfirleitt í afgirtum hólfum nálægt byggð og það var ekki óalgeng sjón að sjá eina til tvær kindur í görðum fólks og vorum við að velta því fyrir okkur hvort þetta væri garðsláttuvélar á fjórum fótum. Annars voru þær í vegköntum og upp um öll fjöll. Það eru um 70 þúsund fjár í eyjunum. Fyrir utan kindurnar sáum við tvo héra á hlaupum. Það vakti athygli okkar að það er ekkert sláturhús í Færeyjum heldur tíðkast þar heimslátrun við misjafnar aðstæður.
Húsagarðarnir voru afar fallegir og snyrtilegir með runnum og fjölærum jurtum.
Aðalíþróttir Færeyinga er fótbolti og alls staðar eru fullkomnir fótboltavellir með gervigrasi.
Við vorum einstaklega heppinn með veður og hefur það mikið að segja þegar eyjarnar eru skoðaðar. Færeyskt máltæki segir: „Ef þú ert óánægður með veðrið, bíddu þá í fimm mínútur“. Þetta máltæki mætti líka yfirfæra á íslenska veðráttu, en veðráttan er mjög svipuð því sem við þekkjum hér á landi, nema veturnir eru mildari í Færeyjum.
Færeyingar eru sjálfstæð þjóð innan danska ríkisins, með eigið mál og fána og er alltaf að öðlast meira sjálfstæði.

23. júní, föstudagur

Þegar við komum til Færeyja, snemma að morgni, var að baki sautján tíma sigling með Norrænu sem mönnum kom saman um að væri afbragðs sjóskip. Við vorum komin til Þórshafnar fyrir allar aldir og ákveðið var að fara í sund. Við nýttum tímann til að fara í skoðunarferð um bæinn, ganga um bryggjuna, skoða báta og gömul hús þar til sundlaugin opnaði kl. sjö. Sundlaugin var innandyra með stökkbrettum sem nokkrir leituðust við að sýna listir sínar á, en með misjöfnum árangri. Að sundspretti loknum settumst við inn á kaffihús sem staðsett var á sundlaugarbarminum og á meðan við sötruðum kaffi og borðuðum nýbökuð rúnnstykki gátum við virt fyrir okkur sundlag fólks í gegnum gluggann sem skildi að kaffihúsið og sundlaugina.

Sæl og mett fórum við á fornan og sögufrægan stað sem heitir Kirkjuböur eða Kirkjubær á Straumey, 13 km frá Þórshöfn. Þar er kirkja, frá því um 1100, helguð Ólafi helga Noregskonungi og heitir Ólafskirkja og er elsta kirkjan í Færeyjum sem enn er notkun. Gerðar voru breytingar á henni 1874 og við það missti hún hið upprunalega útlit og aftur 1966 og þá var reynt að koma henni í sem upprunalegasta horf. Fjórtán forláta kirkjubekkir með fagurlegum útskornum göflum voru m.a. fjarlægðir, en þeir eru nú til sýnis á fornminjasafninu í Þórshöfn, sem við heimsóttum síðasta daginn okkar í Færeyjum.

Á Kirkjubæ hefur sama ættin ríkt í sautján ættliðið og þar býr nú Sverrir Patursson en langamma hans, Guðný Eiríksdóttir, var ættuð frá Reyðarfirði. Sverrir dvaldi á Íslandi í nokkur ár og nam búfræði á Hvanneyri og vann á Akranesi. Sverrir er vinur Sveins bílstjóra og kom hann og heilsaði upp á hópinn og sagði okkur skemmtilegar sögur frá Íslandsárunum. Þetta var fyrsti Færeyingurinn sem við hittum, sem hafði dvalið við nám og störf á Íslandi, en alls ekki sá síðasti. Í nær öllum bæjum hittum við Færeyinga sem höfðu starfað á Íslandi.

Það veit enginn framtíð, þó veðrið sé gott,
því vildi ég um þetta rita,
því Hafdís er indæl með hnakka svo flott,
ég hef hana sem áttavita.

Ingólfur sat fyrir aftan Hafdísi í rútunni. Ef hún var ekki sest áður en hann kom í rútuna varð hann alveg áttavilltur og fann ekki sætið sitt.

Fyrstu þrjár næturnar gistum við í litlum bæ, Runavik á Austurey, með rétt um fimm hundruð íbúa en í sveitarfélaginu búa um 2.500. Þarna er ein aðalgata með mörgum verslunum, en ekkert kaffihús fannst þar, hversu mikið sem leitað var. Við dvöldum á Hótel Runavik (Sjómansheimið), en vegna plássleysis á hótelinu voru nokkrir sem fengu íbúðarhús til umráða, sem kallað var „dánarbúið“, en hafði ekkert með þá að gera sem þar dvöldu. Þar gátum við sungið og trallað, en í hópnum var gott söngfólk.

Næstu daga voru farnar skoðunarferðir vítt og breitt um eyjarnar: Suðurey, Austurey, Borðey, Konuey, Straumey og Voga.

24. júní, laugardagur

Ferðin á Suðurey var ógleymanleg fyrir þær sakir að okkur var óvænt boðið heim til Ingeborgar Vither, verkalýðsforingja Færeyinga sem býr í Vogum á Suðurey þó hún starfi í Þórshöfn. Það er tveggja tíma sigling með ferju á milli þessara staða. Ingeborg er góð vinkona Aðalsteins en þau þekkjast í gegnum norrænt samstarf. Krásir voru bornar fram þar til að borðið svignaði undan svínakjöti, skerpukjöti, rækjum, lifrarpylsu, áleggi, brauði, eftirrétti, kaffi, öli og víni. Fólk fór í stríðum straumum inn í búrið hjá Ingeborgu til að sjá skerpukjötið sem hékk þar, en það voru tvö læri af veturgömlum hrútum.

Þessa helgi var Jónsmessuhátíð á Vogum á Suðurey. Við horfðum á mikla róðrakeppni sem þar fór fram og ungt fólk frá flestum bæjum tók þátt í. Róður er vinsælasta íþróttin í Færeyjum á eftir fótbolta. Á þessari hátíð opna íbúar heimilin sína upp á gátt fyrir gestum og gangandi og bjóða upp á kaffi og kökur eða einhverja hressingu.

25. júní, sunnudagur

Þennan dag heimsóttum við m.a. Norðureyjarnar eða tvær af þeim: Borðey og Konuey. Frá Leirvík til Klaksvíkur á Borðey fórum við um nýopnuð göng, undir sjó, en þau eru svipuð á lengd og Hvalfjarðargöngin 6 – 7 km. Jarðvegurinn sem kom úr göngunum var notaður til uppbyggingar lands, en land er af skornum skammti í Færeyjum og þess vegna mikils virði. Færeyingar vilja ekki selja land af því að það er svo verðmætt. Klaksvík er afskaplega fallegur hafnarbær og er næst stærsti bær í Færeyjum með um 4.500 íbúa. Þar skoðuðum við merka kirkju, Christianskirkju teiknuð af Peter Koch, sem var byggð utan um risastóra altaristöflu eftir Joakim Skovgaard og upphaflega átti að vera í dómkirkjunni í Viborg í Danmörku.

Á Konuey fórum við í samnefndan bæ með 60 íbúum, ótrúlega sjarmerandi gamall bær sem stendur undir fögrum fjöllum með hamrabeltum. Til að komast þangað ókum við í gegnum einbreið göng og þeir sem komu á móti áttu að víkja. Þarna á Konuey féll ég fyrir Færeyjum, fegurðin og kyrrðin var svo mikil og nú fyrst sáum við í fjallstoppana, en fyrri dagana földu þeir sig í þoku. Fjöllin gengu þverhnípt, næstum lóðrétt niður í sjó. Þarna upplifði ég græna litinn svo sterkt sem einkennir Færeyjar og nær alveg upp á fjallstoppa.

Á Austurey voru helstu bæir skoðaðir eins og Leirvík (um 865 íbúar) og Fuglafjörður (um 1500 íbúar). Í Leirvík skoðuðum við gervigrasvöll og ókum fram hjá sorpeyðingastöð og hausaþurrkunarstöð sem er í eigu Samherja.Til Fuglafjarðar hafa húsvískir sjómenn löngum siglt, en þar er eina loðnubræðslan í Færeyjum. Frá verksmiðjunni sést enginn reykur, þar sem hann er leiddur í 1.5 km göngum út í sundið. Vegna plássleysis er útsjónarsemi Færeyingum í blóð borin og þarna höfðu þeir búið til frystiskáp inn í berginu sem vakti athygli okkar. Stefnan var tekin á Gjóvg eða Gjána. Byggðin dregur nafn sitt af gjá sem gengur inn í landið frá opnu hafi. Gjáin er ekkert smásmíði, löng, breið og djúp, litfögur og bakkarnir grónir. Hún hefur verið notuð sem höfn og innst í henni er bátauppsátur. Gjáin er sögð góð báthöfn en hefur sjálfsagt ekki verið á færi allra að taka þar lendingu í slæmu veðri. Þarna er mikil náttúrfegurð og fagurt útsýni. Í þessu fallega sveitaþorpi, þar sem Dalsáin rennur í gegn um, búa um 50 manns.

Til að koma okkur upp í Gjáargarðinn, þar sem við ætluðum að drekka kaffi, fór Sveinn með okkur í gegnum þröngar og hlykkjóttar götur á „Drottningunni“ sinni. Það hefði ekki verið á færi allra að komast klakklaust í gegnum þessa þraut, maður átti alveg eins von á að lenda inn á miðju stofugólfinu í einhverju húsanna. Ferðamenn horfðu undrandi á rútuna mjakast fram og aftur og liðast i gegnum húsaþyrpinguna og upp fjallshlíðina að farfuglaheimilinu, þar sem beið okkur kaffi og kökur.

Frá Gjánni var farið yfir hæsta fjallveg Færeyja á Slættaratindi (882 m). Ekið var að Eiðiskolli þar sem við virtum fyrir okkur um 75 m háa klettadranga út í sjó, Risann og Kellinguna, sem horfa í átt til Íslands. Þegar búið var að mynda náttúruundrin þá var tekið til við að mynda hópinn góða (“Kúta-grúpp” eins og ein í hópnum vildi að hópurinn héti í höfðuð á fararstjóranum).

Henni var eitthvað brátt í brók,
brá sér ekki úr fatinu,
en í æsing konan endurtók:,
“ekki fara úr gatinu!”

Sveinn bílstjóri tók að sér að mynda hópinn og til að ná öllum á mynd stóð hann í dyrunum á rútunni. Steinfríður vildi ólm, ásamt fleirum, fá mynd af hópnum og hrópaði: Bíddu, stattu í gatinu” og hljóp með myndavélina til hans.


26. júní, mánudagur

Við kvöddum Runavik og fórum smá hring um nesið og til Tóftar (um 800 íbúar) til að skoða íþróttamannvirkin þar, fótboltavöllinn stóra sem byggður var fyrir landsleik (1992) með miklum áhorfendapöllum. Þetta er grasvöllur einn af þremur í Færeyjum, en við hliðina er annar völlur með gervigrasi, ásamt íþróttavelli og hlaupabrautum. Fótboltavöllurinn var á fjárlögum Tóftar í 19 ár.

Nú sáum við Risann og Kellinguna frá öðru sjónarhorni, þegar við ókum til Tjörnuvíkur sem er nyrst á Straumey. Þorpið með um 70 íbúa stendur við litla vík með sandfjöru inn í firðinum og snýr beint í norður á móti opnu hafi, þar sem Risinn og Kellingin blasa við. Þorpið er sjarmerandi og umkringt fjöllum á þrjá vegu, ekki sést til sólar í 18 vikur á ári. Húsin standa þétt saman og göturnar eru þröngar. Vegasamband við staðinn komst ekki á fyrr en 1967. Þarna er að finna fornminjar frá víkingatímabilinu. En nútíminn var ekki langt undan. Karlmaður að hengja þvott út á snúru vakti athygli margra í hópnum, þannig að ástæða þótti til að taka myndir af fyrirbærinu! Þessi furðufugl hafði unnið á Íslandi. Hann hætti til sjós og gerðist bóndi og sagði að það væri gott að vera bóndi í Færeyjum.

Á leið okkar til Tjörnuvíkur stönsuðu við tvisvar, annað skiptið til að skoða Fossá hæsta foss Færeyja og hitt skiptið stoppuðum við til að tala við bónda sem stóð upp á torfþaki og sló með orfi og ljá. Annar bóndinn í ferðinni, Tryggvi á Þverá í Reykjahverfi, stökk til bóndans og sýndi honum hvernig bændur gera Íslandi. Ég gat ekki séð teljandi mun enda er ég viðvaningur í þessum efnum. Bóndinn hafði unnið í Grindavík í fimm ár og sagði að á Íslandi væri gott að vera. Teknar voru myndir af bændunum og voru þeir sláandi líkir!

Nú var brunaði til Þórshafnar í hádegisverðarboð hjá Færeyska verkalýðsfélaginu. Ingeborg Vinther tók á móti okkur ásamt félögum sínum. Að hætti Færeyinga svignuðu borðin undan smurðu brauði og öðru góðgæti. Ingeborg fór stuttlega yfir starfsemina en það kom fram að hún hefur starfaði að verkalýðsmálum í 26 ár og setið á þingi. Þetta er afskaplega elskulega kona og blátt áfram. Þarna sátum við í tvo tíma í góðu yfirlæti og nutum gestrisni frænda okkar. Aðalsteinn þakkaði fyrir móttökurnar og færði Ingeborgu og félögum gjafir.

Síðasta ferðin þennan dag, en ekki sú sísta, var skoðunarferð um eyjuna Voga, þar sem flugvöllurinn er. Við fórum í Gásadal sem var einn afskekktasti staður Færeyja þar til fyrir þremur árum en þá voru opnuð þangað lítil og þröng göng. Í Gásadal búa 16 manns. Áður en göngin opnuðu þurftu íbúar í dalnum að fara fótgangandi yfir fjallið til að draga björg í bú, en það tók þá klukkutíma að klifra upp fjallið en hálftíma að fara niður.
Náttúrufegurðin í Gásadal er mikil og mjög sérkennilegt að koma þarna. Aðalsteinn hitti háaldraðan mann sem bauð honum inn í lítið og þröngt hús og vildi fræða hann um staðinn. Hann sýndi honum hvar farið var yfir fjallið og sagði að sér fyndist allt annað líf síðan göngin komu! Og enn kvað Ingólfur.

Sigurbjarnar sonur er
sómi lands og þjóða,
ferðir allar þökkum þér
Þær voru afbragðs góðar.

27. júní, þriðjudagur

Við skráðum okkur inn á Hótel Færeyja í gærkveldi, en nokkrir útvaldir gistu á farfuglaheimili við hliðina sem við kölluðum “Valhöll”.

Ég hlakkaði til að fara í til Saksunar á Straumey um morguninn, því ég var búin að sjá mörg póstkort með myndum þaðan. Saksun er afar sérkennileg lítil byggð sem stendur þröngt á milli fjalla. Þar er byggðasafnið „Dúvagarður“, bóndabær og kirkja. Því miður var byggðasafnið lokað. Hér var mesti hluti myndarinnar “Barbara” tekin eftir danska kvikmyndaleikstjórann Niels Malmros. Myndin var gerð eftir sögu færeyska ritöfundarins Jörgen Frantz Jakobsens. Myndin hans Friðriks Þórs „Dansinn“ var líka tekinn þarna. Seinna um daginn fengum við tækifæri að skoða Saksun af sjó. Á leiðinni heimsóttum við Norðurlandahúsið og fengum okkur léttan hádegisverð. Þetta er hið fallegasta hús.

Sjóferðin um Vestmannabjörgin verður sennilega með eftirminnilegustu ferðunum. Við tókum bátinn í bænum Vestmanna (1200 íbúar) og ferðin tók um þrjá tíma. Við sigldum í kringum há fuglabjörg, inn í holur og gjár í bjarginu. Við notuðum hvert tækifæri til að syngja og prófa hinn náttúrlega hljómburð. Það þótti við hæfi að taka „Hamraborgina“ og var bassinn okkar í hópnum best fallinn til þess. Í einu bjarginu voru nokkrar kindur á beit og vorum við að velta fyrir okkur hvernig í ósköpunum þær kæmust þangað. Skýringin var á næsta leiti, því eigandi bátsins, fullorðinn maður, tjáði okkur að þeim væri komið fyrir þarna og sýndi okkur leiðina sem gengið væri með þær upp. Síðan væru þær sóttar í september, drepnar og látnar hanga þar til í desember, þá étnar. Þetta væri gert sportsins vegna og bragðsins, en beitin þarna í bjarginu væri sérstaklega góð.

Um kvöldið borðuðum við í annað skiptið mat á Marco Polo, en nú var þetta síðasta kvöldmáltíðin okkar. Margir fengu sér hjört að borða og smakkaðist afbragðs vel. Haldnar voru nokkrar ræður sem einkenndust af þakklæti til þeirra félaga, Aðalsteins og Sveins, sem stóðu sig með mikilli prýði í ferðinni. Sveinn hlýtur að vera bílstjóri Íslands, því hann er svo flinkur, fróður og lipur. Aðalsteinn hélt stemmningunni uppi með líflegri og bráðskemmtilegri fararstjórn. Lét sér mjög annt um ferðafélagana, enda gekk allt upp. Andinn í ferðinni einkenndist af hlýju, gleði og þakklæti.

Steingerður er stillt, en hvað,
strax ég henni unni,
en aldrei fellur óhugsað
orð af hennar munni.

Steingerður, sem lék á alsoddi, var borðdama Ingólfs. Hann var elsti þátttakandinn en hún yngst.

28. júní, miðvikudagur

Síðasta daginn skoðuðum við okkur um í Þórshöfn, heimsóttum forminjasafnið „Föroyja Forminnissafn“ sem er heimsóknarinnar virði og skoðuðum í búðir. Við lögðum af stað frá Þórshöfn klukkan 18:00 í blíðskaparveðri. Enn einu sinni fengum við að skoða náttúruundrið, Vestmannbjörgin, á leið okkar út á haf.

Aðskotahlutur af gamalli gerð.
gæðastjórar ei sviku,
það var nú afrek í þessari ferð
að þola mig heila viku.

Þessa vísu orti Ingólfur í lok ferðar, en hann kom sífellt á óvart með kveðskap sínum, hæversku, húmor, sönggleði og dansfimi.

Ég var svo heppin að eiga þess kost að fara í þessa skemmtilegu ferð með dóttur og móður. Ég þekkti engin nöfn á farþegalistanum í upphafi ferðar, nema okkar þriggja. Þegar ferðin var hafin fór ég að geta tengt andlit við nöfnin, tengt fólk saman og farþegalistinn fór að dansa af lífi og fjöri. Ég fór að spyrjast fyrir og komst að því að þarna voru m.a.: aflakóngar, garðáhugafólk, bifvélavirki á hjólum, bóndi sem keppti í frjálsum íþróttum á yngri árum, Danir sem ákváðu að setjast að á Húsavík, söngfólk, hagyrðingur, dansarar og brandarakarlar. „Engin ferð er betri en fólkið sem í henni er.“

Eyjarnar átján